Home Вести Бивша Југославија HAZU svojata Miroslavljevo jevanđelje

HAZU svojata Miroslavljevo jevanđelje

726

Razlog ove kleptomanske ambicije je teza savremenih hrvatskih istoričara da svi ćirilski spomenici zapadno od Drine pripadaju hrvatskoj kulturnoj baštini

Miroslavljevo jevanđelje, najznačajniji i najlepši srpski rukopisni spomenik, proglašen je za „djelo pisano hrvatskom ćirilicom i staroslavenskim jezikom hrvatske redakcije”!

To je obznanjeno na međunarodnom naučnom skupu „Hrvatska ćirilična baština”, održanom krajem prošlog meseca u Zagrebu, pod okriljem Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti, a povodom petstote godišnjice ćiriličnog „Dubrovačkog molitvenika”, štampanog u Veneciji 1512. godine. Ovo kleptomansko otkriće promovisao je jedan od učesnika skupa, Kristijan Kuhar sa zagrebačkog Staroslavenskog instituta.

Već dve decenije hrvatski jezikoslovci i istoričari srednjovekovlja prisvajaju ovaj kultni srpski spis nastao pod pokroviteljstvom Nemanjinog brata, humskog kneza Miroslava. Jedan od njih, Milko Brković, istoričar iz Zavoda za povijesne znanosti HAZU i profesor Mostarskog sveučilišta, tvrdi da je jezik Miroslavljevog jevanđelja „hrvatska redakcija staroslavenskih glagoljskih knjiga”.

Međutim, svojatanje čuvenog jevanđelja samo je segment hrvatskih aspiracija na čitavo srednjovekovno srpsko kulturno nasleđe u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji.

„Ova hrvatska čežnja kontinuirana je na austrijsku kulturnu politiku u Bosni i Hercegovini”, smatra arheolog Đorđe Janković, profesor na Akademiji za konzervaciju i restauraciju SPC. Jedan od ključnih poteza u stvaranju „bosanske” nacije i kulture bilo je preimenovanje istorijskog bosansko-hercegovačkog i primorskog (dalmatinskog) pisma, ćirilice, u „bosančicu”. Za nadgrobne spomenike, mramorove, skovan je dotad nepoznati termin „stećci”. Tako su ćirilični natpisi na mramorju postali epitafi pisani „bosančicom na stećcima”.

A od devedesetih godina prošlog veka hrvatski autori zamenjuju termin bosančica izrazom „hrvatska ćirilica”.

Ovaj, pre svega mentalni, strahoviti zaokret u odnosu prema omraženoj ćirilici, pred širom publikom nastoji se opravdati na prilično duhovite načine. Tako se ističe supremacija „tropismene” hrvatske kulture (latinične, glagoljične i ćirilične) nad drugim evropskim nacionalnim, „jednopismenim” kulturnim korpusima. A hrvatski autor Vinko Grubišić, smelo i iskreno tumači da je razlog hrvatskog otpora prema ćirilici „strah od prepoznavanja sebe u drugima”.

Dalje, ambiciozni hrvatski inovatori morali su se odreći teza velikih imena srpskohrvatske lingvistike, katolika, Vatroslava Jagića i Milana Rešetara. Jagić je ustanovio da srednjovekovni glagoljički korpus pripada hrvatskoj filologiji, a ćirilični srpskoj, a Rešetar je objasnio otkud razlike u srpskoj ćirilici zapadno i istočno od Drine.

Dubrovčanin Milan Rešetar je utvrdio da tip srpske ćirilice koji je nazvan bosančicom potiče s dvora kralja Dragutina Nemanjića, odnosno da je reč o brzopisnoj ćirilici. Koristila se za ispisivanje povelja, posvetnih natpisa i epitafa na mramorju, a odlikuju je ligature (spajanje slova) i skraćivanje reči što je obeležavano titlama (znacima za ispuštena slova).

Hrvatski žal za Miroslavljevim jevanđeljem lako je razumljiv kad se ima u vidu da su mnogi najstariji srpski ćirilični artefakti pohranjeni po hrvatskim zbirkama i muzejima.

Takav je slučaj s Povaljskim pragom (12. vek) koji se nalazi u splitskom Muzeju hrvatskih arheoloških spomenika ili s Humačkom pločom, takođe iz 12. veka, koja je 1867. godine bila uzidana u zgradu franjevačkog samostana u Humcu kod Ljubuškog, a danas se nalazi u muzejskoj zbirci ovog samostana. Oba pomenuta epigrafa opisana su u četvrtom izdanju knjige Brankice Čigoje

„Najstariji srpski ćirilski natpisi”, objavljene pre četiri godine u Beogradu.

Na naše pitanje zašto akademska zajednica Srbije prećutkuje ove i slične provokacije koje stižu iz Hrvatske, naš sagovornik, profesor Janković, odgovara: „Ne postoje odgovarajući akademski izrazi kojima bi izrazio svoje mišljenje o ovdašnjoj akademskoj zajednici”.

Glagoljaši pišu ćirilicom

Ilustrativan primer hrvatskog prisvajanja ćiriličnih spomenika je ćirilični natpis uklesan u kamenu, nađen 2003. godine na lokalitetu Podvornice u Lištanima kod Livna. Arheološkim zahvatom na lokalnom groblju otkrivena je ploča sa sledećim, majstorski urezanim tekstom:

„Ovde leži pop Tjehodrag koji je imao pet sinova i svi su ubijeni u istoj godini”.

Hrvatska autorska trojka, tumači nalaza, datirali su ovaj epigraf u 12. vek i utvrdili su da je reč o hrvatskom „popu glagoljašu”. Budući da je već tada katoličkim sveštenicima bila strogo zabranjena ženidba, pomenuta trojka izvela je misaoni dribling: „Kao nelatinski svećenik mogao je imati djecu sa zakonitom suprugom na valjan, ali ne i na dopušteni način”.

Međutim, kako objasniti da katolički „nelatinski” sveštenik (koji se ne koristi latinicom već glagoljicom) ima epitaf ispisan ćirilicom? I tu je nađen solomonski izlaz iz rebusa: popu Tjehodragu ćirilica je služila za „svakodnevnu upotrebu”!

(politika)